محمد رضا واليزاده معجزى

249

تاريخ لرستان ( روزگار قاجار ) ( فارسى )

يادداشتها 1 . قوام الدوله جد اعلاى مرحومان وثوق الدوله و قوام السلطنه و معتمد السلطنه بوده كه در زمان وزارت شاهزاده حمزه ميرزا حشمت الدوله در خراسان در جنگ مرو به افتضاح تمام شكست خورد و در نتيجه عده كثيرى از سپاهيان ايران اسير و به دست تركهاى بىرحم افتادند . پس از اين‌كه خبط عمدى قوام الدوله در اين مورد ثابت شد . او را در انظار با فضاحت هرچه بيشتر سوار الاغ كرده و در همه [ شهر ] گردانيدند و به مردم نشان دادند كه هركس عمدا به كشور و آب و خاك خود و شاه مملكت خيانت كند ، كيفر اعمالش چنين باشد و با اين وسيله موجبات هتك حيثيت او را در انظار فراهم آوردند . 2 . ظهير الدوله دوم مجذوب حاج ميرزا حسن صفى على شاه شده ، دست ارادت به وى داد و به دستور آن عارف بزرگ كه مريدانش او را قطب سلسله نعمت الهى مىدانند ، متحمل رياضاتى شد و به مقاماتى رسيد و سرانجام بعد از فوت مرشد ، در جاى او به مسند ارشاد نشست . وى داماد و رئيس تشريفات دربار ناصر الدين شاه بود و در نواحى شمال و غرب كه در آنجا حكومت مىكرد ، مريدان بسيارى دارد و نيز از رجال موثرى است كه در راه آزادىخواهى و مشروطه متحمل زحمات و خسارات زياد شد . محمد على شاه او را يكى از مؤثرترين عوامل محركه آزادىخواهان مىدانست و بعد از توپ بستن مجلس فرمان داد خانه او و انجمن اخوت را بمباران كردند و اموال او را به غارت بردند و پسرش را به حبس انداختند و ما اقدامات او را در زمينه اعاده مشروطيت در فصل مربوط به حكومت سالار الدوله در لرستان نوشته‌ايم و در اينجا احتياج به تكرار نداريم و چيزى را كه لازم به تذكر مىدانيم اين است كه ظهير الدوله را بر حكومت مشروطه ايران حقى عظيم است و جاى آن دارد كه مورخين نام وى را در رديف پايه‌گذاران و مؤسسين اساس مشروطيت ثبت و ضبط گردانند و مسامحه نويسندگان و تاريخ‌نويسان قبل از خويش را درباره اين مرد نوع‌دوست و مشروطه‌خواه جبران سازند . وى داراى تأليفات و منظومه‌هايى در زمينه عرفان و اخلاق و سيروسلوك مىباشد كه غالبا به چاپ رسيده و به نظر مىرسد كه " تاريخ بىدروغ " او در مورد كشته شدن ناصر الدين شاه از بهترين كتابهايى باشد كه در پيرامون اين قضيه نگارش يافته است . 3 . جد امين السلطان گرجى و از طايفه لاچينى است . او به ايران آمد و پسرش آقا ابراهيم ، آب‌دارباشى بود . ولى در اثر هوش و موقع‌شناسى تقرب زيادى حاصل كرد به‌طورى كه رفته‌رفته كارهاى عمده به وى مرجوع و در انجام خدمات به شاه لياقت به خرج مىداد از جمله كارهايى كه در دست گرفت و خوب انجام داد ، ضرب سكه بود . ضرابخانهء با چرخ بخار تاسيس كرد و سكه‌هاى يك قرانى و دو قرانى نقره كه او رواج داد از حيث عيار بىعيب و خوش سكه بود . اين مسكوك به نام سكه " امين السلطانى " ناميده مىشد . پسرش ميرزا على